Dlaczego nasza Kraina została nazwana Krainą Lessowych Wąwozów? Obszar ten  tysiące lat temu pokryty został grubą warstwą lessu. W skutek erozji powstały liczne rozcięcia, które następnie przekształciły się w wąwozy. Możemy rozróżnić wąwozy naturalne oraz antropogeniczne tzw. głębocznice. Czym różni się wąwóz naturalny od głębocznicy? Wąwóz powstały w wyniku procesów naturalnych zazwyczaj porośnięty jest bujną roślinnością, charakteryzuje się obecnością odgałęzień bocznych. Ten typ wąwozów tworzy czasem rozległe systemy ciągnące się kilometrami. Głębocznica ma kształt skrzynkowy, dno i ściany nie są zazwyczaj porośnięte roślinami. Ze względu na zbyt szybką erozję i pogłębianie dna, odgałęzienia boczne nie miały szans się wykształcić. Wąwozy antropogeniczne powstały w miejscach dróg prowadzących na pola uprawne. Oprócz erozji wodnej wpływ na pogłębianie form miały koła maszyn rolniczych, czy  w czasach wcześniejszych – kopyta zwierząt.

Zachodnia część Płaskowyżu Nałęczowskiego, w której położona jest Kraina, posiada najgęstszą sieć wąwozów w Europie, dochodzącą nawet do 10km/km²!

Wąwozy mogą być atrakcją samą w sobie i stanowić cel wycieczek, lecz mogą też służyć jako drogi prowadzące do większych atrakcji. Tak jak np. wąwóz Norowy Dół, który prowadzi od ul. Puławskiej ku rynkowi w Kazimierzu Dolnym, a idąc od rynku jest ciekawą opcją na spacer do Muzeum Przyrodniczego.

Kazimierz Dolny

Będąc w Kazimierzu Dolnym warto zajrzeć do różnych wąwozów i nie poprzestawać tylko na Korzeniowym Dole. Blisko Muzeum Przyrodniczego położony jest Norowy Dół. Idąc od strony centrum należy minąć wspomniane muzeum i po kilkuset metrach skręcić w prawo w ul. Norowy Dół. Wąwóz, który jest doskonałym przykładem na to jak łatwo natura może zniszczyć dzieło człowieka. Na początku lat 80, wąwóz został częściowo utwardzony betonowymi elementami, podczas jednej  z gwałtownych burz cała droga spłynęła wraz z błotem. Do dziś pośród roślin można zaobserwować pozostałości betonowych płyt, kostki brukowej i krawężników. Wchodząc do wąwozu od ul. Puławskiej znajdziemy się w jego wylotowym odcinku. Ten fragment posiada cechy parowu, jego dno jest szerokie i płaskie, ściany w tym miejscu nie są już zbyt wysokie. Z każdym kolejnym metrem wygląd wąwozu będzie się zmieniał. W środkowym odcinku dno powoli będzie się zwężać a ściany będą stawać się coraz wyższe i bardziej strome. Idąc ku końcowi zaobserwujemy, że ściany znów stają się niższe i mniej strome. Wąwóz doprowadza nas do ul. Góry, którą można dotrzeć do kazimierskiego Rynku.

Wejście do Kamiennego Dołu znajduje się przy ul. Puławskiej. Idąc od strony rynku należy minąć Muzeum Przyrodnicze, Hotel „Król Kazimierz” a po kilkuset metrach ukaże się zakręt, zaraz za którym  jest mostek i, po prawej stronie, wejście do wąwozu. Przy wejściu znajduje się obudowane źródełko. Jeśli wybierzemy ścieżkę biegnącą prawą stroną, po przejściu kilkudziesięciu metrów przed nami wyrośnie biała ściana dawnego kamieniołomu. W połowie wysokości nieczynnego wyrobiska zaobserwować można granicę pomiędzy erą mezozoiczną a kenozoiczną. W tym miejscu odnaleziono pierwsze w Polsce i czwarte w Europie szczątki (60 cm fragment kręgosłupa wraz z płytkami pancerza) dolnopaleoceńskiego krokodyla Thoracosaururus Leidy, 1852. W leżących na ziemi kawałkach skał widoczne są skamieniałości. Ze względów bezpieczeństwa nie należy podchodzić zbyt blisko ściany! Istnieje niebezpieczeństwo oderwania się bloków skalnych.

Okolice Dobrego

Wycieczkę można rozpocząć we wsi Dobre, przy krzyżu znajdującym się na zakręcie. Aby dojść do wąwozu należy skręcić w prawo w uliczkę prowadzącą między domami a następnie w lewo w drogę gruntową podchodzącą lekko pod górę. Zanim wejdziemy do wąwozu mijamy punkt widokowy, z którego rozciąga się panorama na wieś ulokowaną w Kotlinie Chodelskiej. Wąwóz drogowy w Dobrem jest jednym z najwyższych wąwozów w okolicy. Miejscami ściany osiągają wysokość kilkunastu metrów! Głębocznica prowadzi ku polom uprawnym i sadom położonym na Równinie Bełżyckiej. Po 700 metrowym spacerze pod górkę dochodzimy do skrzyżowania. Jeżeli skręcimy w lewo, po ok. 2 kilometrach, polna droga zaprowadzi nas do punktu widokowego na Skarpie Dobrskiej. Stamtąd kolejnym wąwozem drogowym można zejść do Podgórza, w centrum którego rozchodzą się liczne szlaki turystyczne m.in. do Kazimierza Dolnego przez Mięćmierz. Po drodze mijamy szeroką panoramę, która obejmuje ruiny zamku w Janowcu i okoliczne winnice.

Okolice Rogowa

Na południe od Kazimierza Dolnego w Rogowie (powiat Opolski, gmina Wilków) znajduje się ciekawy system wąwozowy nazwany Rogowską Ośmiornicą. Forma ta składa się z czterech głównych wąwozów ( m.in. Makuchów Dół, Wygony) od których odchodzą liczne odgałęzienia boczne. Dojazd do Rogowa nie sprawia trudności tak samo jak zaparkowanie samochodu tuż przy wylotach wąwozów. Aby trafić do początku ścieżki edukacyjnej Kazimierskiego Parku Krajobrazowego należy minąć całą wieś i zatrzymać się tam gdzie łączą się dwa małe potoki. Jeśli wejdziemy do wąwozu po lewej stronie po kilkuset metrach w zboczu zobaczymy (trzeba uważnie się przyglądać!) martwicę wapienną. Dalszy spacer w głąb wąwozu to okazja to odnalezienia kilku źródeł potoku Jaworzanka. Wypływy wód znajdują się w dnie potoku lub w zboczach. Szukanie źródeł może być ciekawą przygodą, na którą warto założyć odpowiednie buty gdyż ścieżki mogą być błotniste.

Nałęczów

Park zdrojowy choć urokliwy nie jest zbyt duży. Spacer po zielonych częściach Nałęczowa można wydłużyć wybierając się do Lasu Zakładowego. Tu, każdym z 3 wąwozów dojdziemy do wieży ciśnień. Wąwozem, będącym przedłużeniem ul. Leśnej, biegnie zielony szlak Nordic Walking. Po szczegółową mapę z przebiegiem szlaków zapraszamy do Centrum Informacji Turystycznej w Nałęczowie. Do centrum miasta można wrócić ul. Harcerską, następnie Spacerową i Wiejską – małą wąską uliczką biegnącą pośród dawnych zabudowań otoczonych ogrodami.

Kilka kilometrów od Nałęczowa położona jest Wąwolnica. Znajdziemy tu m.in. wąwóz Lipinki w Mareczkach czy wąwóz Glinianki w Bartłomiejowicach. Wąwóz Lipinki znajduje się po północnej stronie wąwolnickiego cmentarza. Powstał w ciągu dawnej drogi Kazimierz Dolny – Lublin, będącej ważnym szlakiem handlowym. Nazwa wąwozu- Lipinki- wzięła się  od starodrzewia lipowego porastającego jego krawędzie. W wąwozie glinianki zachowały się ślady po eksploatacji glinki lessowej, dawniej używanej jako zaprawa do budowy pieców kaflowych. Wąwóz od kilkuset lat jest drogą dojazdową do pól uprawnych.